Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên – người thân thiết với họa sĩ – cho biết anh trút hơi thở cuối cùng lúc 18h55. Bệnh tình trở nặng một tuần trước khi mất, anh được đưa vào bệnh viện trong tình trạng nguy kịch.
Năm ngày trước khi qua đời, trên trang cá nhân, Lê Thiết Cương chia sẻ hình ảnh một tác phẩm điêu khắc của mình, kèm theo câu thơ thiền nổi tiếng trong bài Hữu Không (Có – Không) của Thiền sư Từ Đạo Hạnh thời Lý: “Có thì có tự mảy may / Không thì cả thế gian này cũng không.”
Dù mang bệnh trong người, năm tháng cuối đời, anh vẫn miệt mài lao động nghệ thuật. Tháng 6/2025, anh ra mắt cuốn sách phê bình Trò chuyện với hội họa, tuyển chọn 70 bài viết về các tác giả, tác phẩm hội họa, điêu khắc, gốm… được anh công bố rải rác trên báo chí từ năm 2000. Trước đó, tháng 4, anh làm giám tuyển triển lãm hơn 200 bức gốm lấy cảm hứng từ văn nghiệp của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp – người bạn vong niên thân thiết. Tháng 8 năm ngoái, anh thực hiện một triển lãm đa chất liệu với chủ đề xoay quanh chữ “Duyên”.
Lê Thiết Cương sinh năm 1962, là con của nhà biên kịch – nhà thơ Lê Nguyên và quay phim Đỗ Phương Thảo. Anh theo học tại Trường Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội giai đoạn 1985–1990. Gắn bó hơn 30 năm với hội họa, anh kiên định theo đuổi trường phái tối giản, thể nghiệm và sáng tạo qua nhiều hình thức: đậm nhạt, hòa sắc, hình và nét.
Nói về cá tính sáng tạo, anh từng khẳng định: “Tôi không làm được gì ngoài tối giản, dù là vẽ tranh, làm tượng, làm gốm hay thiết kế đồ họa. Tối giản là tôi, tôi là tối giản. Tối giản là ‘cá tính cốt tử’ của tôi, là ADN, là vân tay, là người nào của ấy, là căn cước tôi”.
Bên cạnh sáng tác, Lê Thiết Cương còn nổi bật với vai trò phê bình và giám tuyển nghệ thuật. Anh là tác giả của nhiều ấn phẩm như Thấy (2017), Nhà và Người (2023) và Trò chuyện với hội họa (2025). Văn phong của anh giản dị, thẳng thắn, tập trung vào giá trị nội tại của tác phẩm. Anh cho rằng: “Khi viết về một tác giả nào, tôi cũng chỉ nói về cái hạt bụi quý mà anh ấy đóng góp cho hội họa, chứ không nói vòng ngoài. Kiệm lời nhất có thể”.
Lê Thiết Cương gắn bó sâu sắc với giới văn chương – bạn bè của anh gồm những tên tuổi như nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, nhạc sĩ Phú Quang, đạo diễn Đào Trọng Khánh. Trong Nhà và Người, anh viết những tản văn đầy tinh tế và quan sát sắc sảo về họ.
Nhà văn Đỗ Bích Thúy nhận xét: “Bên cạnh là một họa sĩ, trong anh có một nhà văn, một nhà nghiên cứu, một nhà khoa học với tư duy độc đáo. Với anh, mọi thứ đều có lý lẽ của nó, không có cái gì là tự nhiên”.
Ngoài mỹ thuật, anh còn hoạt động ở nhiều lĩnh vực như nhiếp ảnh, điêu khắc, kiến trúc, thiết kế đồ họa. Anh tham gia nhiều triển lãm trong và ngoài nước, làm giám tuyển các sự kiện lớn và có tác phẩm được lưu giữ tại Bảo tàng Quốc gia Singapore.
Sự ra đi của họa sĩ Lê Thiết Cương là mất mát lớn với mỹ thuật Việt Nam. Anh để lại một di sản độc đáo – không ồn ào nhưng bền bỉ, sâu lắng.
×
Speak Your Mind