Khám phá vẻ đẹp “Truyện Kiều” qua 5 ấn bản quý hiếm
Trong kho tàng văn học Việt Nam, có những tác phẩm đã vượt ra khỏi phạm vi thời đại, trở thành bất tử và là một phần hồn cốt của dân tộc. Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du là tác phẩm như thế.
Trải qua hàng trăm năm, số bản Kiều chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, bao gồm cả bản chép tay và bản in hiện đại đã lên tới con số hàng trăm. Để tiếp nối hành trình khám phá và phổ biến kiệt tác này, NXB Chính trị quốc gia Sự thật vừa xuất bản 5 ấn bản Truyện Kiều gồm: Kim, Vân, Kiều truyện do Trương Vĩnh Ký phiên âm và chú giải; Truyện Thúy Kiều (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Kỷ – Trần Trọng Kim hiệu khảo; Kim Vân Kiều chú thích do Bùi Khánh Diễn chú thích; Kiều truyện dẫn giải do Hồ Đắc Hàm dẫn giải và Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh) do Nông Sơn Nguyễn Can Mộng hiệu đính và chú thích.
“Với trái tim chan chứa yêu thương và sự thấu cảm về nỗi đau nhân thế, Nguyễn Du đã kể lại cuộc đời lưu lạc, truân chuyên của nàng Kiều – người con gái tài hoa bạc mệnh. Hình tượng Kiều đã vượt ra khỏi số phận của một nhân vật văn học để trở thành biểu tượng cho thân phận con người, cho khát vọng tình yêu, tự do và công lý” – trích lời Nhà xuất bản.
5 ấn bản được giới thiệu lần này giúp độc giả đương đại mở rộng thêm cánh cửa bước vào thế giới thi ca uyên bác của Nguyễn Du. Mỗi ấn bản đều mang dấu ấn riêng của người làm học thuật, cách phiên âm mang đặc trưng ngôn ngữ, văn hóa và tư duy học thuật của từng thời kỳ.
Kim, Vân, Kiều truyện – bản phiên âm và chú giải của nhà ngôn ngữ học Trương Vĩnh Ký xuất bản lần đầu năm 1875 tại Sài Gòn, được coi là cuốn Truyện Kiều bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam.
Công trình của Trương Vĩnh Ký mang giá trị lịch sử đặc biệt khi ra đời trong bối cảnh chữ quốc ngữ đang dần định hình và khẳng định vai trò, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc đưa kiệt tác của Nguyễn Du đến với công chúng một cách rộng rãi.
Cuốn sách có kèm lời nói đầu bằng tiếng Pháp nhằm giới thiệu với độc giả phương Tây đương thời. Trong lời nói đầu ấy, Trương Vĩnh Ký không chỉ ngợi ca giá trị đạo đức, triết lý nhân sinh và tính giáo hóa sâu sắc của Truyện Kiều, mà còn khẳng định sức ảnh hưởng của tác phẩm đến mọi tầng lớp trong xã hội.
Bên cạnh việc phiên âm Truyện Kiều, ông còn chú giải rất mạch lạc, cụ thể các điển tích, điển cố, bối cảnh văn hóa – lịch sử mà Nguyễn Du đã gửi gắm trong từng câu chữ. Là một học giả, một người con của Nam Bộ, bản phiên âm Kiều của Trương Vĩnh Ký sử dụng nhiều từ ngữ mang phương ngữ miền Nam, cùng nhiều từ ngữ cổ, xưa mà người đọc ngày nay sẽ thấy khó hiểu hơn các bản Kiều sau này.
Việc xuất bản cuốn sách giúp độc giả hôm nay tiếp cận với văn bản quốc ngữ sơ khai và cảm nhận được lao động trí tuệ của người đi trước trong việc gánh vác sứ mệnh văn hóa, ngôn ngữ.
Bản Kim Vân Kiều chú thích do Bùi Khánh Diễn chú thích được con trai cụ là Bùi Thiện Căn xuất bản năm 1924, tại nhà in Ngô Tử Hạ (Hà Nội). Mang sứ mệnh chuẩn hóa văn bản và làm sáng tỏ lớp vỏ ngôn từ, bản chú thích của Bùi Khánh Diễn đã sửa lại một số chữ bị sai trong bản Nôm và chú thích các điển tích, đồng thời giải nghĩa truyện theo lối văn xuôi.
Trong số các bản Kiều, Truyện Thúy Kiều (Đoạn trường tân thanh) của hai học giả Bùi Kỷ và Trần Trọng Kim được xem là một trong các bản Kiều bằng chữ Quốc ngữ phổ biến nhất trong thế kỷ XX ở nước ta. Xuất bản lần đầu năm 1925, ấn bản này thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa tinh thần học thuật nghiêm túc và mong muốn phổ biến văn hóa dân tộc đến công chúng.
Kiều truyện dẫn giải của Hồ Đắc Hàm (xuất bản năm 1929 tại nhà in Đắc Lập, Huế) gồm 2 mục chính: Truyện Kiều, được chia thành 238 đoạn, mỗi đoạn đều tóm tắt đại ý và lược thuật qua; phần chú thích chữ Hán. Ngoài ra, mục Đối tra, nhằm tra cứu theo tự mẫu quốc ngữ bản của Hồ Đắc Hàm và một số bản Truyện Kiều cùng thời điểm đó. Cuốn sách không chỉ giúp người đọc hiểu Truyện Kiều nói gì, mà còn lý giải tại sao đại thi hào Nguyễn Du lại viết như vậy.
Độc giả muốn tiếp cận tuyệt tác Truyện Kiều bằng tinh thần vừa thưởng thức vừa khảo cứu, hiểu sâu hơn các điển tích, điển cố, bối cảnh văn hóa – lịch sử mà Nguyễn Du gửi gắm qua từng câu chữ, có thể tìm đến Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh) do học giả Nông Sơn Nguyễn Can Mộng hiệu đính và chú thích (in lần đầu năm 1936). Đây là một ấn bản được hiệu đính và chú giải rất nghiêm cẩn, đưa độc giả đi sâu hơn vào việc lý giải và phân tích ý nghĩa văn học, triết lý và tư tưởng nhân sinh của tác phẩm.
Điều đặc biệt là trong lần xuất bản này, khi đặt cạnh nhau, 5 ấn bản của bộ Truyện Kiều, phần gáy sách sẽ ghép lại thành bức chân dung nàng Kiều – một thiết kế tinh tế và ý nghĩa dành cho độc giả, đồng thời góp phần làm tăng tính thẩm mỹ cũng như tôn lên giá trị nghệ thuật của một kiệt tác.
×
Speak Your Mind