Kể chuyện làng: Chữ Thái trong bản Thái

Trong khi đó, ở xã Mường Sang (Mộc Châu, Sơn La) có những người không nghĩ như vậy. Một giáo viên sư phạm bức xúc: “Người Kinh quý Truyện Kiều thì người Thái coi sách cổ là túi khôn. Đi đâu làm “cán bộ” chứ về bản là làm người Thái rồi, phải biết gốc tích. Có những thứ mình đọc rồi cười khóc một mình chẳng san sẻ cho ai được, sẽ mất đi, tiếc lắm!”. Trải qua nhiều lần vận động, việc biết chữ, tiếng dân tộc được tính như một “ngoại ngữ” khi xét thang bậc công chức, lớp chữ Thái được phép mở. Điều kiện dạy eo hẹp, phải vận động, lo giấy bút… trăm thứ, người học ngày lên nương tối bận việc nhà, đến lớp đã mệt, buồn ngủ. Rất nhiều bài bản khác nhau để duy trì: đến nhà đốc thúc, soạn giáo án phù hợp… Ông Lò Văn Thắng – Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Tân Lập ngày dạy xa, tối về đi từng nhà vận động đi học. Lớp ông Thắng mở các thứ Bảy, bài vở bám sát tài liệu, bổ sung những điều gần gũi cuộc sống hàng ngày của người học.

Ông Lường Văn Kít ở bản Nà Bó 1 lại có bài bản khác thật độc đáo. Nằm lòng vốn tri thức dân gian, công tác xã lâu năm, đứng lớp lúc có tuổi, ông cặn kẽ, thủ thỉ ra nhiều nguồn gốc. Những khoam chiên lang (câu truyền miệng, thành ngữ) sát thực được đưa vào quen mà thành lạ. “Đường rộng thênh thang không đi, cứ chui rúc bụi rậm” khuyên kẻ nghiện. “Đi không khéo thì vấp gốc cây, làm ăn vụng thì gặp khó” cho người ta chọn cách sống. Vì sao chữ Thái teo tóp, tại bà, mẹ dỗ cháu “quên” nhiều quá, trẻ đến trường mầm non về toàn nói tiếng Kinh. Nghĩ vậy, ông Kít chọn những “đồng dao” dễ hiểu, dí dỏm: “Trăng kia kìa sao kia kìa/ Hai con cua đang vặn dây thừng/ Hai con rồng thò cổ lên/ Hai châu chấu thổi kèn/ Hai dế chũi đưa em đi ngủ/ Hai con thằn lằn ngồi ghế dài uống rượu…”. Rồi những câu “hay mất hồn” trong sử thi Thái…