Năm 1977, một triết gia tên John Taurek đã dám đặt câu hỏi gây sốc: Cứu 5 người có thực sự tốt hơn cứu 1 người? Bài viết “Liệu những con số có đáng được tính đến?” của ông đã trở thành một trong những tác phẩm triết học gây tranh cãi nhất thời hiện đại. Derek Parfit, một triết gia nổi tiếng khác, đã đáp trả bằng một bài viết ngắn gọn mang tên “Đạo đức mù số”.
Taurek đưa ra một tình huống giả định: có 6 người sắp chết và chỉ có đủ thuốc để cứu họ. Một người cần toàn bộ số thuốc đó để sống sót (Taurek gọi người này là David), trong khi 5 người còn lại mỗi người chỉ cần 1/5.
Hầu hết mọi người, Taurek thừa nhận, sẽ chọn cứu 5 người. Nhưng ông cho rằng, đây là một sai lầm. Ông lập luận rằng, ý tưởng “cứu số đông” dựa trên giả định rằng nỗi đau và hạnh phúc có thể được cộng lại giữa nhiều người, giống như “nỗi đau của 5 người cộng lại lớn hơn nỗi đau của 1 người”.
Taurek phản đối gay gắt.
Ông khẳng định: “Nỗi đau không thể cộng dồn theo cách này”. David chết là một điều tồi tệ đối với David. Một trong 5 người kia chết là một điều tồi tệ đối với chính người đó. Không có khái niệm “tồi tệ cho cả thế giới” hay “tồi tệ, chấm hết” theo kiểu chung chung.
“Tôi không nên so sánh tổn thất của David với tổn thất tổng thể của 5 người kia,” ông nói. “Thay vào đó, tôi nên so sánh những gì David sẽ phải chịu đựng, nếu tôi không ngăn chặn, với những gì bất kỳ người nào khác sẽ phải chịu đựng, nếu tôi không ngăn chặn điều đó.”
Theo Taurek, không một người nào trong số 5 người kia sẽ phải chịu đựng nỗi đau lớn hơn David nếu họ chết. Vì vậy, thay vì tự động cứu 5 người, chủ nhân số thuốc nên tung đồng xu: mặt sấp 5 người sống, mặt ngửa David sống. Đó là cách tốt nhất để thể hiện sự quan tâm công bằng đến mỗi cá nhân.
Với nhiều người, lập luận này nghe có vẻ điên rồ. Liệu một người có dám tung đồng xu giữa việc cứu 1 người và 1 triệu người? Hay 1 tỷ người? Liệu một nhà lãnh đạo có thể biện minh cho việc để một cuộc tấn công hạt nhân xảy ra chỉ để cứu người bạn thân nhất của mình?
Derek Parfit, một người nổi tiếng điềm đạm, cũng trở nên tức giận. Ông đã phải giảng giải cho Taurek như một đứa trẻ mẫu giáo: “Tại sao chúng ta cứu số lượng lớn hơn? Bởi vì chúng ta dành sự quan tâm công bằng cho việc cứu mỗi người. Mỗi người được tính là một. Đó là lý do tại sao nhiều người hơn lại được tính là nhiều hơn.”
Tuy nhiên, vẫn có một số ít triết gia và những người có liên quan đến triết học cảm thấy “tò mò” với Taurek. Họ nghi ngờ rằng liệu những con số có thực sự quan trọng như chúng ta vẫn nghĩ.
Tác giả đã không hiểu tại sao cho đến khi ông nghĩ đến con tôm.
Từ triết học đến con tôm: Khi những con số khổng lồ trở nên vô nghĩa
Nếu chúng ta chấp nhận rằng những con số thực sự quan trọng, hãy xem xét vài con số sau.
Mỗi năm, con người giết chết khoảng 3,5 tỷ động vật có vú và hơn 20 lần con số đó là chim để làm thức ăn. Nhưng số lượng cá và tôm còn khủng khiếp hơn. Một nghiên cứu ước tính có khoảng 78 đến 171 tỷ cá được nuôi, và con số này chỉ tính riêng cá nuôi. Số lượng cá hoang dã bị đánh bắt lên tới 1,1 đến 2,2 nghìn tỷ mỗi năm.
Speak Your Mind