Ranh giới giữa gợi cảm và phản cảm nằm ở trí tuệ và nhân cách của người sáng tạo
Vừa qua, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, Sở VHTT TP Hà Nội, Cục Nghệ thuật Biểu diễn đồng loạt có những động thái chấn chỉnh hoạt động âm nhạc có biểu hiện lệch chuẩn văn hóa. Chị nhận định thế nào về quyết định này?
– Theo tôi, những văn bản vừa qua của các cơ quan chức năng là một tín hiệu tích cực, mang tính xây dựng và định hướng lâu dài cho đời sống âm nhạc Việt Nam.
Theo chị, đâu là ranh giới giữa “tự do sáng tạo” và “phản cảm, lệch chuẩn văn hóa” trong âm nhạc? Một bài hát phản ánh hiện thực gai góc có thể khác gì với một ca khúc bị coi là cổ súy những điều tiêu cực?
– Với tôi, “tự do sáng tạo” là quyền thiêng liêng của người nghệ sĩ, nhưng tự do không bao giờ tách khỏi trách nhiệm xã hội. Một người làm nghề có tâm và có tầm luôn hiểu rằng tác phẩm của mình, dù cá tính đến đâu, cũng đang tồn tại trong một cộng đồng, trong một nền văn hóa có cội rễ và giá trị riêng.
Âm nhạc có thể và cần nói về những vấn đề gai góc của đời sống: nỗi đau, sự bất công, góc khuất tâm lý, hay những mặt tối của xã hội.
Đó là phản ánh hiện thực, là tiếng nói nhân văn muốn hướng con người đến nhận thức và thay đổi. Nhưng nếu một bài hát biến sự tiêu cực thành điều đáng ngưỡng mộ, cổ súy lối sống buông thả, phản đạo đức, hay dùng ngôn ngữ, hình ảnh phản cảm để câu kéo sự chú ý, thì đó đã không còn là sáng tạo, mà là lợi dụng nghệ thuật để thương mại hóa cái xấu.
Nói cách khác, phản ánh là để thức tỉnh, còn cổ súy là để kích thích. Hai điều này khác nhau ở mục đích, thái độ và thông điệp của người sáng tạo.
Vậy đâu là lý do khiến thị trường hiện nay đầy rẫy những sản phẩm phản cảm, thô tục như vậy?
– Nguyên nhân của việc thị trường hiện nay xuất hiện nhiều sản phẩm âm nhạc phản cảm, thô tục không nằm ở phía khán giả, mà nằm ở chính những người làm ra sản phẩm đó.
Khi người làm nghề chọn đường tắt, chạy theo lượt xem, hiệu ứng mạng xã hội, họ đang tự hạ thấp tiêu chuẩn của chính mình, và vô tình kéo mặt bằng âm nhạc xuống thấp hơn. Âm nhạc không chỉ là nghề, mà là sứ mệnh truyền năng lượng cảm xúc cho xã hội.
Có ý kiến cho rằng, việc đưa yếu tố dục tính hay bạo lực vào âm nhạc là “phá rào”, trên thế giới không ít nền âm nhạc như vậy, quyền lựa chọn là ở công chúng. Chị có đồng ý với quan điểm này không?
– Tự do không có nghĩa là bất chấp yếu tố dục tính hay bạo lực, không phải “phá rào” mà là “phản cảm” khi đặt sai chỗ. Tôi hiểu quan điểm cho rằng âm nhạc thế giới ngày nay rất đa dạng, nhiều sản phẩm có yếu tố nhạy cảm hoặc mạnh mẽ về hình ảnh, lời ca. Nhưng điều đó không có nghĩa chúng ta phải sao chép mọi thứ, nhất là trong một bối cảnh văn hóa, truyền thống và thẩm mỹ hoàn toàn khác.
Ở Việt Nam, chúng ta cũng có nhiều bài hát phản ánh hiện thực nhưng rất nhân văn như Để gió cuốn đi của Trịnh Công Sơn, hay Người mẹ ô Lý của Phạm Tuyên. Những ca khúc ấy chạm vào nỗi đau, nhưng làm người nghe muốn sống tốt hơn, tử tế hơn.
Với kinh nghiệm nhiều năm làm nghề, chị có lời khuyên nào dành cho các nhạc sĩ trẻ trong việc giữ cân bằng giữa sáng tạo và trách nhiệm xã hội?
– Làm âm nhạc không khó, nhưng làm âm nhạc có giá trị thì khó vô cùng. Chúng ta có thể học kỹ thuật, nắm công nghệ, hiểu xu hướng, nhưng điều quan trọng nhất là giữ được cái tâm và cái tầm của người làm nghề.
Cảm ơn những chia sẻ của chị!
nghệ sĩ có ca khúc chứa ca từ phản cảm. Nhiều cái tên được công chúng biết tới rộng rãi bị nhắc tên trong văn bản này như HIEUTHUHAI, Jack, Pháo, Andree…
nghệ sĩ lệch chuẩn trong các chương trình nghệ thuật.
Dân Việt xin đăng tải loạt bài viết về chủ đề này, nhằm rộng đường dư luận.
Bài 1: Ca từ phản cảm: Bắt nguồn từ lỗ hổng văn hóa của người nghệ sĩ
(Còn nữa)
×
Speak Your Mind