Doanh nghiệp Việt dùng công nghệ làm dự án tri ân, mong muốn “trả lại tên” cho hàng trăm nghìn liệt sỹ

– Điểm nhấn của dự án “Hành trình Gen kết nối – Tìm lại tên liệt sĩ” là gì, thưa ông?

Dự án “Hành trình Gen kết nối – Tìm lại tên liệt sĩ” được ra mắt ngày 23/7/2024, là sáng kiến của Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06) – Bộ Công an phối hợp GeneStory nhằm xác định danh tính khoảng 500.000 hài cốt liệt sĩ chưa được nhận diện. Dự án này ứng dụng đối sánh ADN trên quy mô quốc gia, mở ra phương thức tìm kiếm khoa học và nhân văn hơn so với cách làm dựa vào ký ức, hồ sơ rời rạc trước đây.

Điểm nhấn của dự án mà chúng tôi đang thực hiện là mô hình thu mẫu lưu động khắp cả nước, công nghệ giải mã gen hiện đại (ưu tiên mtDNA), năng lực phân tích tới 500.000 mẫu/năm và cơ chế xã hội hóa giúp giảm chi phí. Công nghệ mà chúng tôi đang áp dụng trong dự án này là VinGenChip , có thể đọc được hàng chục nghìn điểm SNP trên gen, nhất là đọc được biến thể di truyền của riêng người Việt.

Sau một năm, dự án này đã thu được 51.000 mẫu tại 34 tỉnh, đồng thời tổ chức hơn 600 buổi thu mẫu và bước đầu đã xác định danh tính 16 liệt sĩ (chỉ trong khoảng 2 – 3 tháng làm việc). Hiện nay, số lượng các liệt sĩ xác định được danh tính đang tăng lên theo thời gian. Đây là minh chứng rất quan trọng để GeneStory tiếp tục đồng hành cùng với Trung tâm Dữ liệu Quốc gia – Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06) – Bộ Công an.

Mục tiêu của dự án là đến năm 2027 có thể thu thập được tất cả các thông tin từ thân nhân và từ đó “trả lại tên” cho các liệt sĩ.

-Dự án đã thu thập được hàng chục nghìn mẫu gen từ thân nhân liệt sĩ trên toàn quốc. Thưa ông, đâu là những thách thức lớn nhất mà GeneStory gặp phải trong quá trình triển khai?

Chúng tôi đã gặp phải rất nhiều thách thức. Đầu tiên là từ khâu thu mẫu trên toàn quốc. Thực tế có nhiều mẹ của liệt sĩ đã rất cao tuổi rồi nên chúng tôi phải đến trực tiếp thu mẫu. Việc thu mẫu cũng cần xác thực theo căn cước công dân, phải xác thực đúng người theo quy định mới nhất của Bộ Công an.

Thách thức thứ hai mà chúng tôi phải đối mặt là về mặt khoa học – công nghệ. Chúng tôi phải làm sao để đọc được ADN từ các hài cốt đã phân hủy lâu năm. Chúng ta biết là chiến tranh đã lùi xa lâu rồi, những hài cốt cũng đã 50 – 70 năm, do đó, cần làm sao để đọc được ADN từ dữ liệu hài cốt liệt sĩ. Hơn nữa, dữ liệu này cần kết nối được với ngân hàng thân nhân hàng chục, hàng trăm và thậm chí là hàng triệu người.

Thách thức thứ ba là cần đảm bảo về mặt tài chính cũng như vận hành cho dự án này. Không chỉ là vấn đề về tài chính từ các nhà hảo tâm, chúng tôi cũng phải có sự chuẩn bị về pháp lý, cũng như các nguồn tài chính khác để đồng hành với Trung tâm Dữ liệu Quốc gia – Bộ Công an và các bộ ban ngành khác trong chương trình này.

“Chúng tôi muốn trả lại tên cho hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn liệt sĩ”