Đây là những gì xảy ra với trẻ khi thường xuyên nghe cha mẹ nói: "Cái này đắt lắm, nhà mình không có tiền mua" - Hệ quả có thể rất tai hại

Đây là những gì xảy ra với trẻ khi thường xuyên nghe cha mẹ nói: “Cái này đắt lắm, nhà mình không có tiền mua” – Hệ quả có thể rất tai hại

Khi đưa con đi mua sắm, không ít cha mẹ từng rơi vào tình huống quen thuộc: đứa trẻ nhìn thấy một món đồ chơi yêu thích, nhất quyết đòi mua, trong khi món đồ ấy không hề cần thiết, thậm chí đã có quá nhiều ở nhà. Trước yêu cầu ấy, phản ứng của người lớn thường rơi vào ba kiểu phổ biến:

1. Cằn nhằn vài câu, nhưng không chịu nổi việc trẻ năn nỉ, mè nheo, khóc lóc nên cuối cùng vẫn mua cho.

2. Nói thẳng thừng: “Nhà mình không có tiền, không mua!”.

3. Giải thích với con: “Muốn mua cũng được, nhưng mình cùng nhau lên kế hoạch nhé. Mỗi tuần con có bao nhiêu tiền tiêu vặt, cần tiết kiệm trong bao lâu thì mới mua được món này”.

Ba cách ứng xử này tưởng chừng đơn giản, nhưng lại dẫn đến những ảnh hưởng rất khác nhau đối với sự phát triển tâm lý và nhận thức về tiền bạc của trẻ.

Nếu luôn đáp ứng yêu cầu của con, trẻ dễ hình thành thói quen tiêu dùng tùy hứng, thiếu kiểm soát. Nhưng nếu cha mẹ thường xuyên dùng những cụm từ như “nhà mình nghèo”, “không có tiền”, “không mua nổi”, hệ quả để lại đôi khi còn sâu sắc và âm thầm hơn rất nhiều.

Đây là những gì xảy ra với trẻ khi thường xuyên nghe cha mẹ nói: "Cái này đắt lắm, nhà mình không có tiền mua" - Hệ quả có thể rất tai hại- Ảnh 1.

Ảnh minh hoạ

Khi cha mẹ “khóc nghèo”, trẻ nghe thấy điều gì?

Trên thực tế, trong nhiều gia đình, việc từ chối mua đồ cho con không xuất phát từ sự thiếu thốn tài chính, mà từ nỗi lo: sợ con không biết trân trọng, sợ con tiêu xài hoang phí, sợ ngân sách gia đình vượt tầm kiểm soát. Tuy nhiên, khi những nỗi lo ấy được diễn đạt bằng cách nhấn mạnh sự “nghèo khó”, thông điệp trẻ tiếp nhận có thể không giống điều cha mẹ mong muốn.

Nhiều nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng, trẻ thường xuyên nghe người lớn nói “nhà mình không có tiền” rất dễ hình thành cảm giác tự ti và thiếu giá trị bản thân. Trẻ không chỉ hiểu rằng món đồ đó “không cần thiết”, mà dần tin rằng: “Mình không xứng đáng có những thứ tốt đẹp” hoặc “mong muốn của mình là sai”.

Có những người trưởng thành chia sẻ rằng, vì từ nhỏ luôn mặc đồ cũ, nghe đi nghe lại câu “không có tiền”, nên lớn lên dù có điều kiện vẫn không dám mua thứ mình thích, chỉ chọn những món rẻ tiền, không phù hợp, thậm chí đánh đổi cả sự thoải mái và tự tin cá nhân. Ngược lại, cũng có người rơi vào thái cực khác: mua sắm bù đắp, tiêu tiền theo cảm xúc vì những ham muốn từng bị kìm nén quá lâu.

Vấn đề không nằm ở việc gia đình có thực sự dư dả hay không, mà ở chỗ: cha mẹ có vô tình “làm nghèo” thế giới nội tâm của con hay không.

Từ chối thế nào để không làm tổn thương con?

Trong bối cảnh vật chất ngày nay, trẻ em tiếp xúc với tiền bạc sớm hơn và nhiều hơn các thế hệ trước. Trẻ biết giá cả, biết thanh toán điện tử, thậm chí biết mua hàng trong game hay trên các nền tảng trực tuyến. Nếu chỉ cấm đoán hoặc trách mắng, trẻ sẽ không hiểu vì sao có món được mua, món lại không; có lúc được phép tiêu tiền, lúc khác thì không.

Các chuyên gia giáo dục cho rằng, thay vì nói “không có tiền”, cha mẹ nên chuyển sang nói về sự lựa chọn và ưu tiên. Ví dụ: “Món này rất thích, nhưng hiện tại gia đình mình ưu tiên những việc quan trọng hơn”, hoặc “nếu con thật sự muốn, chúng ta có thể cùng lên kế hoạch tiết kiệm”.

Cách nói này giúp trẻ hiểu rằng: tiền là hữu hạn, nhưng mong muốn của con được tôn trọng; vấn đề không phải “con không xứng đáng”, mà là “cần học cách sắp xếp”.

Giáo dục tài chính sớm: năng lực ảnh hưởng cả đời

Nhiều chuyên gia gọi khả năng quản lý tiền bạc là năng lực ảnh hưởng trực tiếp đến hạnh phúc lâu dài của một con người. Một đứa trẻ sống trong môi trường vật chất đầy đủ nhưng không được học cách quản lý tiền sẽ rất dễ chi tiêu bốc đồng, thiếu kiểm soát.

Giáo dục tài chính cho trẻ không cần những bài học cao siêu, mà bắt đầu từ những điều rất đời thường: cho trẻ một khoản tiền tiêu vặt cố định; hướng dẫn ghi chép chi tiêu; cùng con lập kế hoạch mua sắm; khuyến khích tiết kiệm cho mục tiêu dài hạn.

Khi trẻ hiểu rằng tiền đến từ lao động, cần được giữ gìn, phân bổ và sử dụng có kế hoạch, trẻ sẽ dần hình thành cảm giác chủ động và tự tin trước tiền bạc, thay vì sợ hãi hay lệ thuộc.

Quan trọng hơn cả, trẻ sẽ không lớn lên với niềm tin rằng “mình không xứng đáng”, mà hiểu rằng: mọi mong muốn đều cần được cân nhắc và mọi lựa chọn đều có trách nhiệm đi kèm.

Trong giáo dục con cái, đôi khi chỉ một câu nói quen miệng của người lớn cũng đủ để định hình thế giới nội tâm của trẻ suốt nhiều năm sau. Vì vậy, từ chối một món đồ không khó, nhưng từ chối thế nào để con vẫn cảm thấy được tôn trọng và tin tưởng vào chính mình, đó mới là bài học mà cha mẹ cần học trước khi dạy con.