Hàng loạt vi phạm trong quản lý tiền công đức, làm thế nào để ngăn chặn?

Có 7 di tích thu trên 25 tỷ đồng gồm: Miếu Bà Chúa Xứ – An Giang (220 tỷ), Đền Bảo Hà – Lào Cai (71 tỷ), Khu DTLS Nhà tù Côn Đảo ở Bà Rịa-Vũng Tàu (34 tỷ), Đền Sòng Sơn – Thanh Hóa (28 tỷ), Đền Hùng – Phú Thọ (26 tỷ), Đình La Khê ở – Hà Nội (28 tỷ) và Đền trình Ngũ Nhạc (chùa Hương) – Hà Nội (33 tỷ).

Có 7 tỉnh/thành phố thu trên 200 tỷ đồng tại các cơ sở tôn giáo gồm: Hà Nội (672 tỷ), Hải Dương (278 tỷ), An Giang (277 tỷ), Bắc Ninh (269 tỷ), Hưng Yên (242 tỷ), Nam Định (215 tỷ).

Bộ Tài chính cho biết, đa số báo cáo của địa phương đều nhận định số liệu báo cáo thu, chi tiền công đức, tài trợ của các di tích, kể cả di tích xếp hạng quốc gia đặc biệt mới chỉ phản ánh một phần, chưa đầy đủ.

Tại các di tích là cơ sở tôn giáo về cơ bản đều có hoạt động thu, chi tiền công đức, tài trợ nhưng còn khoảng 31% tương ứng 1.771 cơ sở di tích không báo cáo.

Theo quy định tại Thông tư số 04/2023/TT-BTC, các khoản tiền đặt ở đĩa, khay tại các di tích là đền, chùa được thu gom để kiểm đếm và sử dụng chung cho việc bảo vệ, phát huy giá trị di tích và lễ hội; trong đó có chi thù lao cho người trông coi, bảo vệ di tích và chi mua hương, hoa, lễ vật, đèn nhang tại di tích. Tuy nhiên, việc thực hiện tại những di tích chưa lắp camera có bảo đảm minh bạch hay không hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức tự giác của người đại diện di tích.

Việc quản lý tiền công đức, tài trợ tại không ít di tích chưa chặt chẽ, tiềm ẩn rủi ro, để thất thoát, trộm cắp. Cụ thể, một số di tích giao tiền cho cá nhân giữ, đứng tên gửi tiết kiệm, cho các cá nhân vay, đã có trường hợp bị lừa nhiều tỷ đồng. Một số di tích có thói quen giữ tiền mặt mà không gửi vào tài khoản bị kẻ gian lấy trộm; nhiều di tích tiếp nhận tiền trong hòm công đức chưa kịp thời bị kẻ gian cạy phá hòm lấy tiền. Cá biệt, có trường hợp nhân viên Ban quản lý di tích lấy trộm tiền công đức bị nhiều người phát hiện, số tiền không nhiều nhưng hành vi trộm cắp tiền công đức đã để lại ấn tượng không tốt với du khách thập phương.

Nhiều chuyên gia lo ngại rằng, lượng tiền công đức tại các cơ sở tôn giáo và tín ngưỡng chắc chắn không chỉ dừng ở con số 4.100 tỷ đồng. Hiện nay, việc quản lý, giám sát tiền công đức tại các di tích đều đang rất lỏng lẻo, chưa có sự giám sát chặt chẽ. Vậy phải làm sao để tránh thất thoát nguồn ngân sách này?

Sớm hoàn thiện cơ chế quản lý tiền công đức

Trao đổi với Dân Việt, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh – nguyên Trưởng Khoa Tài chính Quốc tế – Học viện Tài chính nhận định, con số 4.100 tỷ đồng tiền công đức thu được từ các cơ sở tín ngưỡng và tôn giáo trong năm 2023 là tín hiệu đáng mừng. Đây là một bước tiến trong việc hoàn thiện dần cơ chế quản lý tiền công đức. Từ đó, Bộ Tài chính, Giáo hội Phật giáo Việt Nam và các cơ quan có liên quan sẽ nghiên cứu các chính sách, giải pháp… phù hợp để quản lý nguồn tiền công đức tại các di tích hiệu quả hơn.