Sáng 11/11, Báo điện tử Dân Việt đã tổ chức Tọa đàm trực tuyến “Góp ý vào Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng” với chủ đề “Kiến tạo khát vọng Việt Nam hùng cường” với nhiều ý kiến giá trị từ các chuyên gia, nhà quản lý.
Tại buổi Tọa đàm, Luật sư Nguyễn Thị Quỳnh Anh (Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam) – người nhiều năm qua dành tâm huyết cho lĩnh vực văn hóa đưa ra thực trạng về văn hóa nông thôn tại Việt Nam, cũng như chia sẻ những góp ý vào Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng về lĩnh vực này.
“Không gian văn hóa nông thôn đang bị thu hẹp”
Theo bà Nguyễn Thị Quỳnh Anh, thách thức lớn nhất trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa nông thôn Việt Nam hiện nay là làm sao vừa hiện đại hóa nông thôn, vừa giữ được “hồn cốt” văn hóa làng Việt. Vấn đề sâu xa nằm ở sự dung hòa giữa phát triển vật chất của đời sống hiện đại và gìn giữ các giá trị tinh thần truyền thống.
“Việt Nam vốn là một đất nước nông nghiệp, nên bản sắc dân tộc thực chất cũng chính là bản sắc văn hóa nông thôn. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng đã đặt ra không ít thách thức cho việc gìn giữ và phát huy các giá trị ấy.
Những thay đổi trong lối sống và sinh hoạt cộng đồng khiến nhiều giá trị truyền thống dần bị mai một. Lớp trẻ sau khi học hành thường rời quê để tìm kiếm cơ hội mới, dẫn đến câu hỏi lớn: Ai sẽ ở lại để tiếp tục xây dựng, phát triển nông thôn theo hướng văn minh mà vẫn giữ được bản sắc riêng? Các giá trị truyền thống như tinh thần “tối lửa tắt đèn có nhau”, các quy ước làng xã, sự tôn kính tổ tiên – vốn là nền tảng của đời sống cộng đồng – đang dần bị lãng quên” – bà khẳng định.
Bà Nguyễn Thị Quỳnh Anh cho rằng không gian văn hóa nông thôn đang bị thu hẹp bởi sự phát triển tự phát, thiếu quy hoạch. Nhiều nơi xây dựng cổng làng, nhà cửa, công trình không theo quy chuẩn, khiến diện mạo làng quê Việt mất đi tính đặc trưng. Các làng nghề truyền thống bị ảnh hưởng nặng nề, thậm chí mai một, khi hàng hóa ngoại nhập tràn vào và đời sống vật chất lấn át giá trị văn hóa.
Bên cạnh đó, thị trường hóa và đô thị hóa, dù mang lại nhiều cơ hội kinh tế, cũng kéo theo những hệ lụy làm mờ nhạt bản sắc dân tộc. Giờ đây, để tìm một ngôi làng cổ đúng nghĩa hay một vùng quê còn giữ nguyên dáng dấp truyền thống là điều ngày càng hiếm hoi. Trong khi đó, ở nhiều quốc gia phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc hay các nước châu Âu, việc bảo tồn không gian và quy chuẩn kiến trúc làng quê được đặc biệt coi trọng. Họ duy trì vẻ đẹp truyền thống hàng trăm năm, với các quy định chặt chẽ về kiểu nhà, độ cao mái, vật liệu, màu sắc… Nhờ vậy, dù hiện đại, họ vẫn giữ được linh hồn văn hóa dân tộc.
Cũng theo bà Quỳnh Anh, một nguyên nhân khác khiến văn hóa nông thôn tại Việt Nam mai một là chưa chú trọng trong giáo dục và truyền thông văn hóa ở nông thôn: “Khi lớp người đi trước không làm gương, việc giáo dục thế hệ trẻ về ca dao, dân ca, phong tục, lễ nghi… ngày càng bị xem nhẹ. Nhiều giá trị văn hóa phi vật thể không được bảo tồn, duy trì, số hóa nên dần thất truyền. Bên cạnh đó, sự đứt gãy trong truyền nối văn hóa giữa các thế hệ khiến nhận thức và sự trân trọng với truyền thống giảm sút.
Cuộc sống hiện đại khiến nhiều người ưu tiên lợi ích kinh tế hơn giá trị văn hóa, dẫn đến trào lưu thực dụng hóa, thương mại hóa nông thôn – chẳng hạn thương mại hóa lễ hội hay sản xuất hàng thủ công kém giá trị” – bà nhận định.
Từ thực tế đó, bà Quỳnh Anh cho rằng Việt Nam cần thể chế hóa việc bảo tồn và phát triển văn hóa nông thôn bằng những kế hoạch tổng thể, bài bản và khoa học. Khi được đưa vào hệ thống chính sách, công tác bảo tồn sẽ có ngân sách, nhân lực, quy chuẩn, quy hoạch cụ thể và sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng mô hình phù hợp. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể vừa phát triển nhanh trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa, vừa giữ gìn được những giá trị gốc rễ làm nên bản sắc Việt Nam.
Tầm quan trọng của việc xây dựng chiến lược phát triển văn hóa nông thôn gắn với chuyển đổi số
Luật sư Nguyễn Thị Quỳnh Anh cho rằng việc đề cập tới chiến lược phát triển văn hóa nông thôn vào dự thảo Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng sẽ góp phần thể chế hóa tầm nhìn, coi văn hóa nông thôn là trụ cột phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam, chứ không chỉ là phần “di sản cần bảo tồn”. Từ đó, tạo cơ sở để ban hành chính sách, phân bổ nguồn lực, và hình thành các chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa nông thôn trong kỷ nguyên số.
Bà Quỳnh Anh đánh giá: “Nông thôn Việt Nam chiếm tỷ trọng rất lớn trong cơ cấu dân cư và kinh tế, và văn hóa nông thôn chính là hồn cốt của dân tộc Việt Nam. Vì vậy, việc ứng dụng chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy văn hóa nông thôn là vô cùng quan trọng.
Nếu chúng ta chỉ để những di sản hiện hữu như một nơi để khách đến ngắm nhìn, tham quan, thì như thế là chưa đủ. Khi áp dụng chuyển đổi số, chúng ta có thể số hóa các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, lưu trữ, bảo tồn và lan tỏa chúng rộng rãi hơn, không chỉ trong phạm vi cộng đồng địa phương mà còn ra cả trong nước và quốc tế. Đây cũng là một động lực để thu hút khách du lịch, nhà đầu tư, cũng như những người quan tâm đến văn hóa Việt Nam. Từ đó, chuyển đổi số không chỉ góp phần gìn giữ văn hóa mà còn tạo cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao hình ảnh đất nước”.
Đưa ra thực trạng nhiều người trẻ không quay về quê hương sau khi hoàn thành bậc Đại học, bà Quỳnh Anh cho rằng nếu áp dụng chuyển đổi số trong phát triển nông nghiệp và văn hóa nông thôn, điều này hoàn toàn có thể thay đổi.
“Chúng ta có thể khiến họ cảm thấy tự hào, hứng khởi và sẵn sàng trở về. Họ có thể trở thành những người trực tiếp tham gia vào việc gìn giữ, phát triển di sản quê hương, đồng thời biến chính những hoạt động đó thành cơ hội kinh doanh, khởi nghiệp.
Khi văn hóa được kết hợp với công nghệ và kinh tế sáng tạo, nông thôn hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực phát triển mới” – bà khẳng định.
×
Speak Your Mind